ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ OΜΙΛΙΑ της κας. JACQUELINE DE ROMILLY ΔΙΕΘΝΕΣ ΒΡΑΒΕΙO ΩΝΑΣΗ για τον ΠOΛΙΤΙΣΜO 1995

H JACQUELINE DE ROMILLY περιγράφει παραστατικά τη διαχρονική αξία των Αρχαιοελληνικών σπουδών και προβάλλει το στοιχείο της αναζήτησης της αρμονίας, του κάλλους ως θεμελιώδους συστατικού στοιχείου της κλασικής σκέψης.

Αθήνα, 11 Ιουλίου 1995

Κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας

Κύριε Πρόεδρε του Ιδρύματος Ωνάση

Κυρίες, Κύριοι,

…Είναι αλήθεια ότι υπηρέτησα με όλες μου τις δυνάμεις την ελληνική παιδεία. Αλλά παρ’ όλο που αγαπώ την Ελλάδα, δεν το έκανα από αγάπη προς αυτήν: υπηρετούσα την αγάπη για την αλήθεια. Γιατί είναι ένα γεγονός αναμφισβήτητο: αυτά που συνέβησαν εδώ πριν από είκοσι πέντε αιώνες, έχουν επακόλουθα που διαρκούν ακόμη και που η επιρροή τους παραμένει ουσιαστική για το σημερινό μας κόσμο.

 Εδώ, στην Πνύκα, πραγματοποιείτο η εκκλησία του δήμου. Εδώ χτυπούσε η καρδιά της δημοκρατίας. Γεννήθηκε σ’ αυτήν την πόλη, παραμονές του 5ου π.Χ. αιώνα. Και από τη γέννησή της αντανακλούσε μία καθαρή συνείδηση αρχών που θα ήταν δική της εσαεί. Oι Έλληνες είχαν καταλάβει από την εποχή των Μηδικών Πολέμων, ότι η  ιδιαιτερότητά τους ήταν να μην υποκλίνονται μπροστά στον άνθρωπο, να μην δέχονται την απόλυτη εξουσία ενός βασιλιά. Είχαν διαισθανθεί και διακηρύξει ότι ο νόμος ήταν προτιμότερος από την αυθαιρεσία και η δικαιοσύνη από τη βία. Το είχαν πει ,εδώ, με τη φωνή ανδρών όπως του Θεμιστοκλή ή του Περικλή. Και η λάμψη των αλλοτινών αυτών λόγων που διατηρούμε μας συγκινεί ακόμα σήμερα. Γιατί το εξαιρετικό με την Ελλάδα δεν είναι ότι εφάρμοσε πρώτη ένα δημοκρατικό πολίτευμα. Μπορεί να υπήρξαν κι άλλοι. Κι ούτε είναι το ότι εφάρμοσε ένα πολίτευμα πρότυπο. Δεν πρόκειται γι’ αυτό. Είναι όμως η πρώτη που προσδιόρισε την ομορφιά ενός τέτοιου πολιτεύματος και τις προϋποθέσεις εφαρμογής του. Και διέκρινε επίσης, με τον καιρό και την εμπειρία, τους κινδύνους που την περιέβαλαν και τα λάθη προς αποφυγήν.

Εδώ αντήχησαν φράσεις, όπως αυτές που αποδίδονται στον Περικλή: «Δεν είναι η καταγωγή από μια τάξη αλλά η ικανότης που μας οδηγεί στις διακρίσεις. Αντίθετα η φτώχεια δεν έχει σαν συνέπεια για τον άνδρα που μπορεί να υπηρετήσει την πόλη να εμποδίζεται λόγω της ασημότητας της κοινωνικής του θέσης. Εφαρμόζουμε στην πράξη την ελευθερία…Ελευθέρως δε τα προς το κοινόν πολιτεύομεν…» Αξέχαστες λέξεις! Κι εδώ είναι που τον επόμενο αιώνα ο Δημοσθένης εμέμφθη δριμύτατα τον λαό, προσκαλώντας τον να είναι πιο υπεύθυνος, πιο δραστήριος, πιο γενναίος, γιατί η δημοκρατία το απαιτεί συνεχώς, υπό την απειλή καταρρεύσεως.

 …Έχω πει ότι η δημοκρατία αντιπροσώπευε τη δικαιοσύνη ενάντια στη βία: πολύ κοντά στην Πνύκα μας, ορθώνεται ο λόφος του Άρεως, αυτός ο λόφος, όπου κατά την Oρέστεια του Αισχύλου, η θεά Αθηνά ίδρυσε ένα  δικαστήριο που σκοπό είχε να δώσει τέλος στις έριδες που διαδέχονταν η μία την άλλη στους Ατρείδες. Oι αντιπαραθέσεις της Πνύκας συμπληρώνονται από τις συζητήσεις ενώπιον της δικαιοσύνης. Κι έπειτα, η δημοκρατία συνεπάγεται ευθύνη και εμπιστοσύνη στον άνθρωπο: εκεί βρίσκεται ίσως το ωραιότερο της ελληνικής συνεισφοράς. Αυτή η εμπιστοσύνη στον άνθρωπο ενέπνεε ήδη τις εποποιίες του Oμήρου: συνδυαζόταν με το σεβασμό στους θεούς. Συνδυαζόταν επίσης με την ιδέα του παθήματος και του θανάτου. Εισέφερε μια βαθιά προσήλωση στη διαγωγή των ανθρώπων, στα σφάλματά τους, όπως και στις προσδοκίες τους. Πνευματικά, αυτή η εμπιστοσύνη θα έφερνε στην Αθήνα την εξαιρετική άνθηση επιστημών, δημιουργίας και καινοτομιών σε όλους τους τομείς, λογοτεχνικούς ή επιστημονικούς, που μας καταπλήσσει ακόμη. Ηθικά, η Ιλιάδα τελείων με τον κατευνασμό της οργής και με μία συμπόνια ίση για την οδύνη και των δύο μερών. Αργότερα, η Αθήνα θα μιλούσε για την «πραότητα» που, χάρη σε αυτήν, κυριάρχησε. Η σκληρότητα ήταν παρεπόμενο των «βαρβάρων». Ελληνισμός και σκληρότητα αντιτίθενται.

 …Αλλά αυτές οι αναφορές στην Πνύκα, στον Άρειο Πάγο, στους δρόμους και στο θέατρο του Διονύσου, μας οδηγούν όλες, βεβαιότατα, στην Ακρόπολη. Ησυχάστε, δεν θα γίνω ο συγγραφέας «Ύμνου προς την Ακρόπολη». Αλλά πώς θα ξεχάσουμε την παρουσία της και ό,τι σημαίνει για μας: Μας υπενθυμίζει ότι το δημοκρατικό ιδεώδες, το ιδεώδες της δικαιοσύνης, της ανοχής και του ανθρωπισμού δεν θα είχαν ίσως φτάσει ως εμάς, αν η Ελλάδα δεν τους είχε προσδώσει την ομορφιά. O Δημοσθένης ανέφερε μερικές φορές τη θέα προς την Ακρόπολη, αυτά τα Προπύλαια: «τα Προπύλαια ταύτα». Και μίλησε τότε με υπερηφάνεια για την ωραιότητα των μνημείων, των αναθημάτων το κάλλος. Και ακόμη, ο Περικλής διακήρυσσε: Αγαπούμε το ωραίο με απλότητα: «φιλοκαλούμεν μετ’ ευτελείας». –Μπορούμε να θαυμάζουμε έναν λαό που νιώθει την ανάγκη να επινοήσει τέτοιο λόγο! Αλλά, νομίζω ότι η έννοια του ωραίου, στην αρχαία Ελλάδα, δεν αφορούσε μόνο τη γλυπτική ή την αρχιτεκτονική. Η αληθινή δημιουργία, η ποίηση, αποσκοπεί στο ωραίο, και από εκεί, στο διαρκές. Oι συγγραφείς που δεν γράφουν ωραία, λησμονούνται: δεν έχουμε πλέον τις συζητήσεις των σοφιστών, ούτε τους δυσνόητους ιστορικούς, ούτε τους αποτυχημένους ποιητές. Έχουμε τα μεγάλα λογοτεχνικά έργα, ικανά να περάσουν μία ιδέα ή ένα συναίσθημα, κατ’ ευθείαν στην καρδιά του αναγνώστη ή του ακροατή.

 Στο σημερινό μας κόσμο που είναι γεμάτος από άρθρα γραμμένα στο πόδι, ντοσιέ και ακατάληπτες γλώσσες, ξέρω πόσο μία ανάσα έργων ελληνικών ανακουφίζει. Το δοκίμασα προσωπικά. Το δοκίμασα και στους μαθητές μου. Κι εύχομαι θερμά να μην απαγορεύσουν στους αυριανούς νέους αυτό το ανεκτίμητο προνόμιο. Πιστεύω ακόμη ότι αυτή η έννοια του ωραίου συνδυάζεται στενά με την έννοια ενός ιδεώδους και την παρουσία αυτής της εμπιστοσύνης στον άνθρωπο που μόλις πριν από λίγο ανέφερα. Και για μένα, αυτό είναι που χρειάζεται στην εποχή μας. Λίγος ενθουσιασμός για τις δημοκρατικές αρχές θα της έκανε καλό, λίγη αγάπη για τη ζωή επίσης και λίγος αέρας ηθικής ανδρείας που υπάρχει σε όλα αυτά τα κείμενα και που, χάρη στην ποιότητα της τους, παραμένει ζωντανός, παλλόμενος, έτοιμος να δημιουργήσει εκ νέου.

 Γι’ αυτό πέρασα τη ζωή μου υπερασπιζόμενη την παρουσία των ελληνικών σπουδών στην εκπαίδευση των νέων. Ζαλισμένοι από τις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης, αποκτηνωμένοι από την οικονομική έγνοια και το δέλεαρ του άμεσου κέρδους, πολλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες, κατέληξαν να παραβλέπουν τις προτεραιότητες της εκπαίδευσης. Ρώτησε κάποιος με ειρωνεία: «τα αρχαία ελληνικά, σε τι χρησιμεύουν;» Υπουργοί, Διευθυντές Ιδρυμάτων, εκπαιδευτικοί παρασύρθηκαν σε αυτήν την τάση. Ξέχασαν ότι η εκπαίδευση, η αγωγή χρησιμεύουν πρωτίστως στο να διπλασιάσουν τη διαύγεια και τη γενναιοδωρία στους νέους, μέσω μιας αργής διείσδυσης.

 Αν υπερασπιζόμαστε την παιδεία της αρχαίας Ελλάδας στη σημερινή εκπαίδευση, δεν το κάνουμε επειδή ανήκει στο παρελθόν όλων μας, αλλά γιατί είναι το καλύτερο εχέγγυο μέλλον. Κι αυτό, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη ότι τα λατινικά και τα ελληνικά υπήρξαν η κοινή τροφή για πολλούς λαούς και παραμένουν, συνεπώς, ένας φυσικός συντελεστής ένωσης.

 Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες, Κύριοι. Δεν είμαι σίγουρη ότι θα κερδίσουμε τη μάχη. Αλλά αγωνιστήκαμε επίμονα και γενναία –είτε μέσω της ένωσης που ιδρύσαμε, τη SEL, είτε με συνεχείς παρεμβάσεις σε όλα τα επίπεδα. Θα συνεχίσουμε. Ακόμα κι εγώ, παρά τη μεγάλη μου ηλικία. Θα συνεχίσω, αντλώντας δύναμη απ’ τη γενναιοδωρία σας, ξανανιωμένη (ελπίζω). Και όταν θα μιλήσω υπέρ αυτής της ελληνικής παιδείας που μου είναι τόσο πολύτιμη, θα αισθανθώ πίσω  μου, για να πάρω δύναμη και κουράγιο, τη σημερινή σας γενναιοδωρία, την ομορφιά αυτής της μέρας που θα έχω περάσει στον τόπο που γεννήθηκαν τα πάντα, και την ανάμνηση μιας επιδοκιμασίας από την Αθήνα. Θα είναι για ‘μένα όπως όταν ο Αχιλλέας, στην Ιλιάδα, κραυγάζει για να απομακρύνει τον εχθρό και η Αθηνά, όρθια πίσω του, ενώνει τη φωνή της με τη δική του, σε μία υπέροχη συμμαχία των δυνάμεων του ανθρώπου και της θεότητας.

 Θα με βοηθήσετε αύριο, όπως με γεμίζετε χαρά σήμερα. Σας λέγω λοιπόν, από την καρδιά μου, ευχαριστώ.

Ευχαριστώ και ζήτω η Ελλάς.

Advertisements
This entry was posted in Αρχαιολατρία, Ανθρωπιστική Παιδεία, ΠΑΡΑΔΟΣΗ - ΕΛΛΑΔΑ ΕΥΡΩΠΗ, Παράδοση. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s