Ο ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

Dominique Wolton Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών της Γαλλίας

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η επικοινωνία είναι από τα ισχυρά σύμβολα του 21ου αιώνα, όπως βεβαίως υπήρξε σημαντικό ιδεώδες προσεγγίσεως των ανθρώπων, των αξιών και των πολιτισμών τον 20ό αιώνα. Φιλοδοξία της ήταν να αποτελέσει την καρδιά του δημοκρατικού μοντέλου του περασμένου αιώνα, ωστόσο η επικοινωνία απειλείται σήμερα από σοβαρούς κινδύνους, γι΄ αυτό πρέπει να προστατευθεί με μία προσπάθεια να την καταλάβουμε.

Στον 20ό αιώνα το ιδεώδες της πληροφόρησης- «όλα να γίνονται γνωστά αμέσως και σε όλον τον κόσμο»- στις δημοκρατικές χώρες έγινε πραγματικότητα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια. Τη στιγμή, όμως, που το ιδεώδες πραγματώνεται το όνειρο θρυμματίζεται, πρώτον, γιατί η πληροφορία απλοποιείται σε σχέση με την πολυπλοκότητα του πραγματικού κόσμου και, δεύτερον, διότι οι συνέπειες που γεννιούνται από την πληροφορία πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα με την ίδια ταχύτητα. Συνεπώς, παρά τις τεχνικές διευκολύνσεις και την ταχύτητα μετάδοσής της, η πληροφορία σήμερα είναι τόσο αβέβαιη όσο και χθες, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Η φαινομενική επιτυχία της δεν πρέπει να μάς κάνει να ξεχνάμε ότι παραμένει σπάνια και εύθραυστη.

 Τα τελευταία τριάντα χρόνια το αίτημα για ελεύθερη μετάδοση της πληροφορίας μετετράπη σε πραγματικό βομβαρδισμό πληροφοριών, διότι η τεχνική επέτρεψε, προοδευτικά, να μαθαίνουμε- ή, μάλλον, να πληροφορούμαστε- πολλά πράγματα ταχύτατα. Ετσι η πληροφορία γίνεται πανταχού παρούσα και καταλήγει να είναι μια τυραννία της στιγμής. Μαθαίνουμε τα πάντα από κάθε γωνιά της Γης, χωρίς να έχουμε τον χρόνο να τα καταλάβουμε με αποτέλεσμα να  αναιρείται η κριτική σκέψη. Για παράδειγμα οι καταστάσεις κοινωνικών ή πολιτικών κρίσεων αποκαλύπτουν τις αντιφάσεις της πληροφορίας, η οποία, επειδή μεταδίδεται live, δεν επιτρέπει ούτε στους δημοσιογράφους ούτε στο κοινό να εκτιμήσουν σωστά μια κατάσταση. Ετσι παρά το γεγονός ότι η πληροφόρηση είναι άμεση όταν ξεσπά κάποια κρίση, εν τούτοις δεν συμβάλλει καθόλου στην κατανόηση της κρίσης. Τα γεγονότα συνθλίβουν τα πάντα. Όχι σπάνια οι πρωταγωνιστές των κρίσεων αυτών επιβάλλουν την αταξία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας, τα οποία, όχι λίγες φορές, δραματοποιούν τα γεγονότα ερήμην της πραγματικότητας. Υπό αυτήν την έννοια οι απευθείας μεταδόσεις αποπροσανατολίζουν το κοινό που παρακολουθεί με άμεση συνέπεια να μην καταλαβαίνει τι τελικώς συμβαίνει.

 Κατ΄ επέκτασιν, στις σημερινές συνθήκες, ο άθλος δεν έγκειται στην πρόσβαση στην πληροφορία αλλά στην κατανόηση και στην ερμηνεία της. Βλέπω δεν σημαίνει καταλαβαίνω. Και αυτή είναι επικίνδυνη εξέλιξη, διότι υπονομεύει την κριτική σκέψη και, σε τελευταία ανάλυση, εξουδετερώνει την προσωπική ελευθερία, που είναι η ελευθερία της κριτικής σκέψης. Συνεπώς, αντί η πληροφορία να είναι επιλογή μεταξύ πολλών γεγονότων, μετατρέπεται σε άθροισμά τους. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερα γεγονότα υπάρχουν τόσο περισσότερο απομακρύνονται οι δυνατότητες από τους αποδέκτες των πληροφοριών να μπορέσουν να τις ερμηνεύσουν.

 Ενα άλλο φαινόμενο το οποίο χαρακτηρίζει τη ροή των πληροφοριών στην εποχή μας είναι η αντεστραμμένη πυραμίδα. Περίπου 20.000 δημοσιογράφοι οι οποίοι απασχολούνται στα τρία μεγάλα δυτικά πρακτορεία ειδήσεων- Αssociated Ρress, Reuters, ΑFΡ- δημιουργούν και διοχετεύουν τη συντριπτική πλειονότητα των πληροφοριών που αναμεταδίδουν τα ΜΜΕ του πλανήτη μας. Ακολουθεί ο πολύ μεγάλος αριθμός δημοσιογράφων των τοπικών μέσων ενημέρωσης, οι οποίοι αναπαράγουν και ενδεχομένως συμπληρώνουν ή σχολιάζουν τις πληροφορίες των πρακτορείων ειδήσεων. Τέλος υπάρχουν όλοι οι άλλοι παράγοντες (πολιτικοί, οικονομικοί, διπλωματικοί, κυβερνητικοί) που υπεισέρχονται και επηρεάζουν τις ροές πληροφοριών, όπως αυτές πραγματοποιούνται από τα δύο πρώτα επίπεδα. Ετσι, η ροή πληροφοριών είναι μια γιγαντιαία αντεστραμμένη πυραμίδα, με την αρχική πηγή της πληροφορίας να είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό. Το αποτέλεσμα είναι η μετάδοση της πληροφορίας να δίνει μεγάλη αξία σε αυτόν που τελευταίος την παρουσιάζει. Ουσιαστικά οι δημοσιογράφοι – παρουσιαστές είναι οι βεντέτες της εποχής μας, ενώ αγνοούνται πλήρως αυτοί που βρίσκονται στην πηγή των γεγονότων.

 Σε κάθε χώρα έχει δημιουργηθεί μια προνομιακή τάξη δημοσιογράφων με πενήντα ή εκατό μέλη τα οποία διευθύνουν εφημερίδες, ραδιόφωνα και τηλεοπτικά δίκτυα και τα οποία βρίσκονται σε επαφή με τον κόσμο της πολιτικής, της διπλωματίας και της οικονομίας. Πρόκειται για κλειστό κύκλωμα, το οποίο κάθε μέρα ανοίγει τα παράθυρα του κόσμου. Ενα κύκλωμα βαθύτατα συντηρητικό, το οποίο, για να επιβιώνει, όχι λίγες φορές παραποιεί την πληροφορία, μετατρέποντας γεγονότα σοβαρά και χρήζοντα ανάλυσης σε ευτελές θέαμα, με άμεση συνέπεια να αποσιωπώνται μεγάλα κομμάτια της πραγματικότητας και να απουσιάζει όλο και περισσότερο από τον δημοσιογραφικό χώρο μια επαγγελματική κουλτούρα, η οποία θα επέτρεπε την προοπτική ανάδειξης των γεγονότων και την εις βάθος ανάλυσή τους.

Από το σημείο αυτό και μετά η δημοκρατία μεταλλάσσεται σε «τηλεδημοκρατία» και μια νέα μορφή πολιτικής ολιγαρχίας χειραγωγεί τις λαϊκές διεκδικήσεις και προσδοκίες, επιβάλλοντας τα δικά της πρότυπα ζωής βασισμένα στην απατηλή λάμψη μιας ματαιόδοξης δημοσιογραφικής εικονικής πραγματικότητας. Παράλληλα με τον βομβαρδισμό των πολιτών με πλήθος πληροφοριών και, όπως είπαμε, χωρίς καμία ιεράρχηση ή αξιολόγησή τους, τα ΜΜΕ, αντί να λειτουργούν παιδευτικά, τελικώς διευρύνουν την απόσταση από τα πεπραγμένα, με συνέπεια ο πολίτης να μη γνωρίζει αν όλες αυτές οι πρακτικές έχουν κάποια σχέση με το δικαίωμά του να πληροφορείται.

 Επιλογικά το ερώτημα που θα έπρεπε να απασχολεί σήμερα κάθε δημοσιογράφο είναι αυτό του ελλείμματος νομιμοποιήσεώς του έναντι της δημοκρατικής κοινωνίας. Ελλειμμα το οποίο δεν καλύπτεται από τις επαφές και τις σχέσεις του με τους περισσότερο ή λιγότερο μεγάλους του κόσμου μας.

Advertisements
This entry was posted in Δημοσιογραφία, ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΜΜΕ, Πληροφόρηση. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s